Auteur - Marlies Beckers

Reserva of Gran Reserva? Daar draait het al lang niet meer om in de Spaanse wijnregio Ribera del Duero. Hoewel de traditionele wijnen immens populair blijven, is de nieuwe generatie wijnmakers vooral op zoek naar fraîcheur. Dat maakt de diversiteit aan wijnen uit de regio gigantisch.


Wie aan wijnen uit Ribera del Duero denkt, associeert de regio meestal met rijke, hout gelagerde wijnen. Dat is mede te danken aan de iconische Vega Sicilia Único. De wijn zette de regio internationaal op de kaart en inspireerde generaties wijnmakers. Uiteraard maken traditionele wijnhuizen nog steeds karaktervolle mastodonten voor de liefhebbers, maar de nieuwe generatie (of de oude onder impuls van hun kinderen) focust zich almaar meer op frisse, fruitige drinkwijnen. Vandaag telt Ribera del Duero een indrukwekkende reeks topdomeinen, van cultwijn Pingus tot gevestigde namen als Emilio Moro, Matarromera en Dominio del Águila.


Dat de wijnregio dynamisch is, dankt ze onder meer aan haar relatief jonge leeftijd. Pas in 1982 werd de D.O. Ribera Del Duero opgericht door tien wijnhuizen. Intussen groeide dat aantal uit tot 317. Bijzonder als je weet dat er desondanks deze jonge D.O. wel al sporen van wijnproductie op het grondgebied dateren van 2500 jaar geleden. Wij trokken langs enkele founding fathers én jonge vrijgevochten zielen om nader te onderzoeken wat er precies gaande is zo’n 115 kilometer langs de Duero-rivier. 


Ribera Del Duero bevindt zich in het midden van Spanje, zo’n tweetal uur rijden ten noorden van Madrid, meer bepaald in het hart van Castilia en León en strekt zich uit over vier provincies: Burgos, Valladolid, Soria en Segovia. Dat de regio zo’n premiumwijnen voortbrengt binnen een prijsrange van zes euro tot 1000 euro per fles ligt aan een aantal factoren.

Het klimaat en de hoogte

Dankzij de korte, warme zomers; de vochtige herfst en lente in combinatie met hete dagen en koele nachten krijg je uitgesproken en evenwichtige wijnen. Dit klimaat wordt mede bepaald door de hoogte. Met een ligging tussen 720 en ruim 1000 meter behoort Ribero del Duero tot de hoogstgelegen kwaliteitswijngaarden van Europa. Daardoor krijg je een groot temperatuurverschil tussen de dag en de nacht, wat resulteert in frisse zuren in de wijn. 


De enige uitdaging is de klimaatverandering. Zo vertelt Maria Balbas, verantwoordelijke voor de export van het gelijknamige wijndomein én één van de tien stichters van de appellatie: “Vroeger was het hier dertig graden overdag en tien ’s nachts, nu lopen de temperaturen overdag soms op tot veertig graden. Dat extra temperatuurverschil van tien graden doet wel iets met de druiven.”


Door de stijgende temperaturen groeit ook het alcoholpercentage in de wijnen. En ook hierin kan de hoogte helpen. “We oogsten almaar vroeger om de hoeveelheid fruitsuikers onder controle te houden”, gaat Balbas verder. “In La Malata, onze hoogste wijngaard op 940 meter hoogte, plukken we de druiven pas een maand later dan in onze laagste. Voorlopig houden we die plot voor onze single vineyard-wijn Ritus, maar het kan een antwoord zijn voor de toekomst om meer fraîcheur toe te voegen aan onze wijnen in het algemeen”, vertelt Balbas.


Ook Víctor Fernández van wijndomein Lleiroso beaamt dat: “Hoogte is vandaag misschien wel ons belangrijkste instrument om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Het is geen luxe meer, maar een noodzaak. De hoogte geeft ons de tijd die de druiven nodig hebben om hun frisheid te behouden in een steeds warmer wordend klimaat.”

Gevarieerde bodem

De regio strekt zich uit langs de rivier en zo de hoogte in. Dat gaat gepaard met gevarieerde en complexe bodems, van kalksteen naar klei en klei-zandondergrond tot steentjes aan de rivier. Door die enorme geologische diversiteit krijg je dan ook een waaier aan verschillende tempranillo’s, die afhankelijk van de bodem verrassend anders kunnen proeven.

Twee druiven

Ribera del Duero staat hoofdzakelijk gekend om haar rode wijnen (goed voor maar liefst 98%). De dominante druif is tempranillo, een rode druivensoort met een dikke schil, intens van kleur met stevige tannines die structuur aan de wijn geven. “Tempranillo betekent korte groeicyclus”, legt Jorge Monzón van wijndomein Dominio El Aguila uit. “Dankzij het goede klimaat hier bereikt de druif op enkele maanden tijd haar optimale rijpheid. Dat is interessant omdat de druif zo ontsnapt aan de typische voorjaars- en najaarsvorst en garant staat voor een consistente kwaliteit.”


Sinds 2019 is ook witte wijn toegelaten in de D.O., die naast rosé slechts een zeer beperkt marktaandeel voor zijn rekening neemt en gemaakt wordt van albillo mayor. Deze witte wijndruif wordt al sinds oudsher aangeplant tussen de tempranillo-stokken, een zogenaamde field blend. Een paar witte druiven tussen de rode helpen immers om de zuren en de alcohol tijdens de vinificatie subtiel in balans te brengen.

In de wijngaard

De gemeenschappelijke deler van de meeste wijngaarden in Ribera del Duero is wel dat ze erg versnipperd zijn. De gemiddelde wijngaard is amper een halve hectare groot omdat historisch gezien vele families kleinere percelen beheerden. Bijna een vijfde van alle wijnstokken is ouder dan 35 jaar, waarvan een handvol zelfs richting de eeuw reiken. Die stokken genereren lage opbrengsten, maar zorgen ook voor zeer verfijnde, diepgaande wijnen. Of zoals Michael Zaccagnini van Sei Solo uitlegt: “Oude wijnstokken vertellen veel subtieler waar ze groeien. Onze taak is niet om dat verhaal te veranderen, maar om het hoorbaar te maken." 


Om de kwaliteit te garanderen wordt er doorgaans ook met de hand geoogst.  Opvallend hierbij is dat er al maar vroeger geoogst wordt in Ribera del Duero, deels door de klimaatopwarming, maar ook om een andere reden gaat Michael Zaccagnini verder: “We waren een van de eersten in Ribera del Duero die bewust vroeger begonnen te oogsten. Niet omdat we druiven wilden die minder rijp waren, maar omdat we hun frisheid wilden bewaren.”

Wijnproductie

Wijn wordt gemaakt in de wijngaard, maar op punt gezet in de wijnkelder. In Ribera del Duero nemen sommige wijnmakers de kelder wel erg letterlijk. Zo laten onder meer Dominio El Aguila en Casa Lebai hun vaten wijn rijpen in grotten onder de grond. Dankzij een constante koele temperatuur van ongeveer tien graden en een hoge vochtigheidsgraad kunnen de wijnen op een natuurlijke wijze langzaam rijpen, wat resulteert in complexere aroma’s.


Bij Casa Lebai gaan ze zelfs nog een stap verder en persen ze de druiven nog op de meest artisanale wijze met een molensteen, zonder elektriciteit, of met de voeten. “Niet dat je dit in essentie proeft”, verklapt Rodrigo Calvo. “Maar ik wil samen met mijn broer de wijngeschiedenis van ons dorp bewaren en de aloude gebruiken en tradities in leven houden. Daarom laten we onze wijnen enkel rijpen in grote foudres, zodat de impact van hout minimaal is. Waarom zou ik willen dat mijn wijn naar vanille proeft?” lacht hij. Hij maakt amper 8000 flessen op deze manier. Ze zijn in een mum van tijd uitverkocht en worden verdeeld over enkele landen.


Ook grote wijndomeinen zoals Matarromera experimenteren met verschillende rijpingstechnieken. Het domein rijpt zijn traditionele wijnen in grote en kleine vaten van 225 tot 600 liter, maar bewaart ook wijnen in inoxen tanks voor wijnen in een modernere stijl met zachte tannines.


Ook wijndomein Lleiroso past zich aan. Zo vertelt technisch directeur Víctor Fernández: “We extraheren zachter. We willen kleur en aroma's uit de schillen halen, maar zonder harde of groene tannines. Daarnaast gebruiken we minder hout en zoeken we naar technieken die de frisheid van de wijn bewaren zonder het karakter van Ribera del Duero te verliezen.”

De makers

Wijn maken vormt in Ribera del Duero onderdeel van de agrarische cultuur. Families teelden zelf druiven en maakten hun eigen wijn. Hun ruwe en sobere manier van wijn maken werd van generatie op generatie doorgegeven. Een aantal families koesterden hun wijngaarden zo generaties lang en vonden ze telkens opnieuw uit. Een daarvan is Bodegas Emilio Moro, waarbij Javier Moro, voorzitter en vierde generatie dezelfde passie door zijn aders voelt stromen als zijn overgrootvader, die dapper wijn bleef verbouwen terwijl andere wijnboeren tijdens de Spaanse Burgeroorlog voor andere minder luxueuze teelten kozen: “Niemand heeft ons ooit verplicht om hier te werken. We zijn hier omdat we allemaal dezelfde liefde voor wijn delen. Dat is volgens mij de grootste kracht van een familiebedrijf. Iedereen heeft een andere verantwoordelijkheid. Sommigen maken de wijn, anderen bouwen het merk uit of openen nieuwe markten. Samen vertellen we hetzelfde verhaal.” Doorheen de jaren paste Bodegas Emilio Moro zich wel aan de evoluerende markt aan: “Mijn grootvader maakte de wijnen die zijn generatie wilde drinken: krachtig, veel hout met veel structuur. Vandaag zoeken mensen meer elegantie, frisheid en fruit. Onze taak is om mee te evolueren zonder onze identiteit te verliezen.”


Toch werd door verschillende wijnmakers lang niet buiten de platgetreden paden gewandeld, maar daar kwam met bepaalde jonge wijnmakers verandering in. Zo trok Mazon naar onder meer de universiteit van Bourgogne en het befaamde wijndomein Romanée Conti om zijn wijnkennis te verdiepen. Eenmaal terug paste hij zijn moderne technieken toe op traditionele productiemethodes om zo kwaliteitswijn te maken. Wijndomeinen zoals Dominio El Aguila en Sei Solo willen geen zware, houtgerijpte wijnen meer maken, maar soepele, frisse drinkwijnen. Zo besluit Michael Zaccagnini: “Traditie betekent niet dat je altijd hetzelfde moet blijven doen, maar net weten waarom je iets doet, en durven veranderen als dat de wijn beter maakt. De toekomst van Ribera del Duero ligt niet in nóg krachtigere wijnen, maar in wijnen met meer precisie. We willen dezelfde intensiteit behouden, maar met meer frisheid, meer elegantie en meer respect voor het terroir.”

Nog méér sappigs uit Ribera del Duero 

• Torremilanos (zeker hun fantastische rosé)
• F. Callejo
• Carmelo Rodero
• Tamaral
• Tinto Pesquera
• Tresmano
• Pedrosa
• Viña Sastre
• Figuero